Kayıtlar

Aidiyet Sorunsali Uzerine

  Aidiyet çoğu zaman insanın yarasını saran bir şey gibi anlatılır. Bir yere ait olmak, yalnız kalmamak, bir “biz”in içinde durmak… Güven hissi verir. Oysa sahada, terapi odasında ve gerçek hayatta gördüğüm şey şu: Aidiyet her zaman güven üretmez. Bazen sadece insanı sakinleştirir. Ve sakinleşmek, her zaman iyileşmek değildir. Birçok insan aidiyetini anlatırken aynı cümleyi kurar: “Oradayken düşünmem gerekmiyordu.” Bu cümle kulağa rahatlatıcı gelir. Ama biraz durup dinlediğinizde, bunun bir bağlanma hikâyesi değil, bir regülasyon hikâyesi olduğunu fark edersiniz. İnsan kendi iç dünyasını taşımakta zorlandığında, onu bir yapının içine emanet etmiştir. Kaygı azalmıştır, belirsizlik susmuştur, ama kişi büyümemiştir. Bu durum özellikle çocukluk ve erken ergenlik dönemlerinde çok daha belirgindir. Kimliğin henüz oluşmadığı, “Ben kimim?” sorusunun sorulamadığı yaşlarda ait olma ihtiyacı çok güçlüdür. Çocuk yalnız kalmak istemez, yanlış yapmaktan korkar, onaylanmak ister. Cemaat yapıları ...

Gölgeyle Yüzleşmek: Eleştirinin Ötesinde Bir Davet

  “Kişi, kendi karanlığının farkında olmadıkça, onu dışarıya yansıtır ve kader der buna. Bu, onun kendi yaşamı değil, gölgesinin yaşadığı hayattır.” Carl Gustav Jung Kendini bilmek, yalnızca olumlu yönlerimizi tanımakla sınırlı bir süreç değildir. Gerçek bireysel farkındalık, Jung’un "gölge" kavramıyla tanımladığı, bilinçdışımızda bastırdığımız ya da kabul edemediğimiz yönlerimizle yüzleşmeye başladığımızda başlar. Gölge, bizim bilinçli benliğimizin görmek istemediği, bastırdığı, utandığı ya da reddettiği duyguların, arzuların ve eğilimlerin toplamıdır. Ne var ki, bu yönler tamamen yok olmaz; yalnızca bilinçten gizlenir. Ancak, başka birinin davranışlarında, tarzında ya da varoluş biçiminde bu bastırılan taraflarımız tetiklendiğinde, içimizde yoğun bir rahatsızlık, öfke ya da küçümseme ortaya çıkar. Bu yönler yok olmazlar. Bir kenarda sessizce dururlar ve çoğu zaman, hiç beklemediğimiz bir anda başkasının davranışında, duruşunda ya da cesaretinde tetiklenirler. İçimizde tan...

Sevgi Her Zaman Konfor Değildir

 Terapi odasında en sık duyduğum cümlelerden biri şudur: "Onu seviyorum ama neden beni bu kadar zorlayan biri oldu?" Bu söz, ilk bakışta bir çelişki gibi görünür. Sevgiyle zorluk nasıl yan yana gelir? Oysa bu tam da ilişkilerin doğasına dair önemli bir gerçeğe işaret eder: Derin bağlar sadece mutluluk getirmez; aynı zamanda büyüme, yüzleşme ve dönüşüm alanıdır. İnsanlar ilişkilerden genellikle huzur, şefkat ve onay bekler. Bu beklentiler oldukça insani olmakla birlikte, sevgi bağının sunduğu tek şeyler değildir. Sevdiğimiz kişi, farkında olmadan bize en kırılgan yönlerimizi, iyileşmemiş yaralarımızı gösterebilir. Onunla kurduğumuz yakınlık, çoğu zaman iç dünyamızdaki eksik parçaları görünür hale getirir. Böylece sevgi, yalnızca huzur veren bir alan olmaktan çıkar; bir aynaya dönüşür. Psikoloji biliminin önemli kuramlarından biri olan bağlanma kuramı da bu durumu açıklar. John Bowlby’nin çalışmalarına göre, çocuklukta bakım verenlerimizle kurduğumuz ilişkiler, yetişkinlikte...

Terapi Odasında Dindar Erkeklerle Kadın Bedenine Dair Bastırılmış İnançlar Üzerine

 Terapi odasında karşımdaki danışan, eşini sevdiğini ama ona yakınlaşmaktan çekindiğini söyledi. Göz göze gelmekte zorlandığını, onu arzuladığında içini bir suçluluk duygusunun kapladığını anlattı. “Eşime dokunduğumda, sanki günah işliyorum gibi geliyor,” dedi. “Ona zarar verecekmişim gibi korkuyorum, sonra hemen kendimi geri çekiyorum.” Bu cümlelerin ardında sadece bireysel bir sıkıntı değil, derin bir kültürel ve inançsal yapı vardı. Danışan, muhafazakâr bir ortamda yetişmişti. Küçüklüğünden beri kadınlarla mesafeli olmanın, onlarla fazla konuşmamanın bir edeple, takvayla, korunma haliyle eş tutulduğu bir anlayış içinde büyümüştü. Bu anlayış ona, kadının mahremiyetine saygı göstermeyi öğretmişti — ki bu elbette İslam’ın öğretileri açısından değerli bir duruştur. Fakat zamanla bu saygı, yerini bir tür endişeye, sonra da korkuya bırakmıştı. Artık kadın bedeni sadece saygı duyulacak bir alan değil, aynı zamanda “yaklaşılırsa tehlikeye dönüşebilecek” bir alan haline gelmişti. Ve bu ...

Kendine Söylediğin Yalanlar Sessizce Seni Tüketir

 “Kendi kendimizi kandırmak, başkalarının bizi kandırmasından daha tehlikelidir.”  Václav Havel Psikoterapi odasında en sık karşılaştığım şeylerden biri, insanların başkalarına değil, kendilerine söyledikleri yalanlardır. “Ben iyiyim.” “O beni seviyor.” “Dayanmak zorundayım.” “Her şey yolunda görünüyor, sorun bende olmalı.” Bu cümleler, çoğu zaman bir başkasına değil, kişinin kendi zihnine fısıldadığı teselli sözleridir. Ama her fısıltı, içten içe biraz daha yorar. Çünkü insan, gerçeklerden kaçarken en çok kendini kaybeder. Freud’un savunma mekanizmaları teorisinde belirttiği gibi, inkâr ve rasyonalizasyon gibi psikolojik süreçler, kişiyi yoğun acılardan korumak için devreye girer. Bu mekanizmalar, hayatta kalmak için geliştirilmiş içsel kalkanlardır. Ama zamanla bu kalkanlar kalınlaşır ve kişi, o duvarların ardında kendini unutmaya başlar. Carl Jung’un gölge kavramı tam da bunu anlatır: “İnsanın gölgesiyle yüzleşmeye cesareti yoksa, içindeki karanlık onu sessizce yönetir. ...

Kötülüğe Sessiz Kalmak da Bir Seçimdir

 Topluluk, İnanç ve Bireysel Sorumluluk Üzerine Psikolojik Bir Yüzleşme “Bir yere ait olmak, insanı hayatta tutar. Ama bazen ait olduğun yer, seni kendine yabancılaştırır.” — Bruce Parry Bruce Parry, dünyanın farklı yerlerinde yaşayan yerli topluluklarla aylar geçirdiği belgesellerinde, bize modern hayatın dışında kalan bir dünyanın kapısını araladı. Bu topluluklarda hiç depresyon olmadığını söylediğinde birçok izleyici şaşırmıştı. Ama şaşılacak bir şey yoktu: Orada herkesin bir yeri, bir görevi, bir anlamı vardı. İnsan yalnız değildi, yersiz değildi. Kim olduğunu bilmek için aynaya değil, topluluğa bakması yeterliydi. Bu derin aidiyet hali, modern bireyin en büyük yarasına parmak basıyor: anlam yoksunluğuna. Ancak tam da burada bir çelişki başlıyor. Ya o topluluk artık vicdanla çelişen şeyler yapıyorsa? Ya birey, ait olduğu yerde kendine karşı susmak zorunda kalıyorsa? Kimi zaman insan, yalnız kalmamak uğruna kendi doğrusunu bastırır. Bu bastırma, zamanla bir huy haline gelir....

Toplumsal Gösterilerde Çocukların Rolü: Strazburg Mitingi Üzerine Kısa Bir Gözlem

ECHR öncülüğünde yapılan Strazburg mitingini sosyal medyadan takip ediyordum. Kalabalığın sesi, pankartlar, yürüyen insanların kararlılığı… Hepsi bana çok anlamlı geldi. Ama beni en çok durduran şey, yine çocuklardı. Fotoğraflarda bir çocuğun annesinin elini tutarkenki hali, bir diğerinin arkasında taşınırken gözlerini kalabalığa dikmesi… İçimde yankılanan soru büyüdü: Çocuktan aktivist olur mu? Bazı çocuklar sadece susarak bile bir toplumun vicdanına dokunur. Bazı çocuklar ise konuşmak ister. Kimi zaman anne babaların, kimi zaman sistemin yüklediği sessizliği yırtmak ister. Ama biz büyükler… Bazen onların sesini kullanırken fark etmeden bir şeyi daha taşıtıyoruz onlara:  Kendi umutlarımızı, öfkelerimizi, iyileşmemiş yaralarımızı. Travma uzmanı Bessel van der Kolk şöyle der: “Travma sadece başa gelen şey değildir; anlatılamayan, tanıklık edilmeyen şeydir.” Evet, yaşananların anlatılması iyileştirir. Ama çocuklar için bir fark var:Anlatım onların duygusal gelişimlerine uygun ol...

İmtihan Algısının Gölgesinde: İnançlı Bireyde Sorumluluk, Özgürlük ve Kendini Gerçekleştirme

 İnançlı birey için yaşamın anlamı çoğu zaman bir “imtihan” zemini üzerinde kurulur. Hayatın acı ve zorlukları, Tanrı’nın kişiye sunduğu bir sınav gibi yorumlanır. Bu yorum, bireye sabır, metanet ve umut aşılayabilir. Ancak bazı durumlarda, bu inanç çerçevesi, bireyin yaşamındaki sorunları dönüştürme kapasitesini sınırlandırabilir. Psikoloji literatüründe bu duruma, dış kontrol odağı (external locus of control) denir. Julian Rotter’ın tanımıyla: “Birey, kaderini dışsal güçlerin belirlediğine inanıyorsa, kendi yaşamında değişim yaratma gücünü kaybeder.” (Rotter, 1966) 1- İmtihan ve Öğrenilmiş Çaresizlik: Sabır mı, Sessizlik mi? İmtihan kavramı, inançlı bireyin hayatın zorluklarını anlamlandırmasında önemli bir rol oynar. Ancak bu kavramın her duruma otomatik olarak uygulanması, bireyde zamanla bir tür psikolojik felç yaratabilir. Bu durum psikolojide “ öğrenilmiş çaresizlik ” (learned helplessness) olarak bilinir. Martin Seligman’ın ortaya koyduğu bu kavrama göre: “Kişi ne y...

Travmadan Sonra: Kendi Hayatına Yeniden Dokunmak

"İnsan bazen yalnızca hayatta kalmaz; yeniden yaşamayı öğrenir." Ağır travmalardan geçen insanların yaşadığı kayıp, sadece bir olaya ya da döneme dair değildir. Travma, çoğu zaman kişinin kendi merkezinden uzaklaşmasına, kimliğini tanımlayan parçaların dağılıp sessizliğe gömülmesine neden olur. Böyle zamanlarda insanlar, gündelik seslerin, siyasal çatışmaların, kutuplaşmış tarafların gürültüsü arasında daha da yalnız hissedebilir. Oysa ne iktidar, ne muhalefet, ne cemaat… Bu kadar kırılmış bir ruh için ihtiyaç olan şey: kendine dönebilmek, kendi iç sesini yeniden duyabilmektir. Psikiyatrist Judith Herman, travma sonrası iyileşme sürecinde üç temel evreden bahseder: güvenliğin yeniden sağlanması, anlatının inşası ve yeniden bağ kurma. Bu süreç, önce bireyin kendi iç dünyasıyla kurduğu bağı onarmasını gerektirir. Yani iyileşme, önce bireyin kendine dönebilmesiyle başlar. Kimin ne dediğinden önce, "Ben ne hissediyorum?" sorusunun duyulması gerekir. Ancak travmalar, üze...

Sessiz Bir Tanıklığın Ardından

Sessiz Bir Tanıklığın Ardından "Ben sadece acıya tanıklık etmek istedim. Birilerinin duymadığı, görmek istemediği o acılara kulak vermek..." Bazen hayat bizi, hiç hesapta olmayan bir kavşağa getirir. Kalbimiz, sezgimiz, bazen sadece insan oluşumuzla verdiğimiz bir karar, beklemediğimiz sonuçlar doğurabilir. Yakın zamanda gazeteci Ahmet Dönmez ile gerçekleştirdiğim bir röportaj da benim için böyle bir dönüm noktasıydı. Bu röportaj, kimseyi ikna etmeye, kimseye meydan okumaya yönelik değildi. Aksine; sadece anlaşılmak isteyen, yaşamının yükünü sessizce taşıyan insanların sesine biraz olsun alan açma çabasıydı. Ama ne yazık ki bu niyet, bambaşka anlamlara çekildi. Sosyal medyada tanımadığım insanlar tarafından kırıcı sözlerle hedef gösterildim. Etiketlendim, sorgulanmadan yaftalandım. Bunlar karşısında hissettiğim hayal kırıklığını tarif etmek kolay değil. Ama biliyorum ki yalnız değilim. Bugün pek çok insan, sadece konuştuğu, empati kurduğu ya da bir başkasına kulak verdiği içi...

Toplumsal Empati Tükenmesi ve Acı Hiyerarşisi: Kimsenin Acısınin “Fazla Gelmediği” Bir Yer Var mı?

 Jun 8, 2025 Toplumsal Empati Tükenmesi ve Acı Hiyerarşisi: Kim İçin Üzülmeye Değer? Sosyal medya ekranlarımız artık birer dijital ağıt duvarına dönüştü. Gazze’de ölen çocuklar, İran’da saçını açtığı için öldürülen genç kadınlar, Ukrayna’daki bombardımanlar, Türkiye’de hâlâ konteynerde yaşamaya çalışan depremzedeler, cemaatten ayrıldığı için ailesi tarafından dışlanan insanlar, göç yollarında kaybolan hayatlar… Her gün yeni bir acıya tanıklık ediyoruz. Ya da tanıklık etmekten kaçıyoruz. Çünkü yorgunuz. Çünkü tükeniyoruz. Bazen “Buna da mı üzülmeliyim?” diye iç geçiriyoruz. İşte bu yorgunluk hâli, çağımızın ruhsal ve ahlaki krizlerinden birini tanımlar: toplumsal empati tükenmesi . Psikoloji bu durumu “compassion fatigue” ya da “empathy fatigue” olarak adlandırıyor. Yani başkalarının acılarına sürekli maruz kalmanın ardından oluşan duygusal tükenme hâli. Travma psikoloğu Charles Figley bunu şöyle açıklar: “Empati kapasitesi sınırsız değildir. Sürekli maruz kalındığında kişi ya ken...

Tanıklığın Dönüşüm Gücü: Yasta, Kaybın Eşiğinde ve Sessizlikte Bir Ses Olmak

"Beni biri duyduğunda, sadece anlatmış olmuyorum. Yeniden var oluyorum." Bu söz, kayıp yaşamış, yas tutan ya da ağır bir travmadan geçmiş insanların içsel hakikatine dokunur. Travma yalnızca başımıza gelen şey değil, aynı zamanda anlatamadığımız, tanık bulamadığımız acıdır. Judith Herman, "Travma ve İyileşme" adlı eserinde şöyle der: "İyileşme, güvenli ilişkiler içinde, travmanın tanınmasıyla başlar." Yani acıyı onarabilmek için, önce o acıya bir başkasının gözünün, kulağının ve kalbinin dokunması gerekir. Tanıklık, işte bu noktada hayati bir rol oynar. Tanıklık Nedir? Tanıklık, sadece dinlemek değildir. Dinleyeni de dönüştüren bir etkileşimdir. Shoshana Felman ve Dori Laub, "Testimony: Crises of Witnessing" adlı kitaplarında tanıklığın çift yönlü dönüşüm yarattığını savunurlar: "İyileşme sadece anlatanın değil, tanık olanın da dönüşmesidir." Bir başkasının acısına gerçekten kulak vermek, kişinin kendi içsel duyarsızlıklarını da fark et...

: Post-Cemaat Dönemde Psikolojik İyileşmeye Dair Notlar

Bazı yapılar, içine doğduğun, büyüdüğün ve kendini bulduğun yerlerdir. Kimi zaman bir okul olur bu, kimi zaman bir fikir hareketi, kimi zaman bir inanç topluluğu. Fethullah Gülen cemaati, uzun yıllar boyunca birçok insan için tam olarak böyle bir aidiyet alanıydı. İçinde anlam vardı, hizmet vardı, maneviyat vardı. Ve bir gün, her şey dağıldı. Ahmet T. Kuru’nun “Türkiye’nin Post-Cemaat Sorunu” başlıklı yazısını okurken, bir sosyal bilimci olarak yaptığı analizden çok daha derin bir şey hissettim: bir topluluğun değil, bir kimliğin çöküşü. Bu yazıda o çökmenin insan ruhunda nasıl izler bıraktığını, nasıl görünmez yaslar ve sessiz hayal kırıklıkları yarattığını anlatmak istiyorum. Kayıp Ama Ne Kaybı? Cemaatin dağılmasıyla birlikte birçok insan yalnızca bir yapıyı kaybetmedi. •⁠  ⁠Dostlarını, •⁠  ⁠Hayat amaçlarını, •⁠  ⁠Manevi yolculuklarını, •⁠  ⁠Belki de en önemlisi, kendilerine dair tanımlarını yitirdi. Bu, basit bir kopuş değil. Bu, varoluşsal bir sarsıntı. İnandığın...

Sessizliğin Öğretilmiş Hali: Grup Baskısı ve Kaybolan İç Sesim

  “Bir gün biri bana ne düşündüğümü sordu. Duraksadım. Çünkü o an gerçekten bilmiyordum. Cevap vermeye çalıştım ama içimden bir ses çıkmadı. O an anladım; kendi sesimi yıllar önce kaybetmişim.” Bu sözler, yıllarca dini bir grubun içinde yaşamış bir danışanıma ait. Dışarıdan bakıldığında inançlı, bağlı, yardımsever biriydi. İçeriden ise—sessizdi. Sadece kelimelerle değil, kararlarıyla, hayalleriyle, hatta hisleriyle bile sessizdi. Grup ne söylüyorsa onu düşünüyordu. Grup ne istiyorsa onu istiyordu. Kendi sesine yer yoktu. İnsan beyni, sosyal bağ kurmak üzere evrimleşmiştir. Kabul görmek bir lüks değil, bir hayatta kalma stratejisidir. Bu nedenle gruba uymak, çoğu zaman içgüdüsel bir seçimdir. Ancak bu uyum, uzun vadede bireysel benliğin yitimiyle sonuçlanabilir. Nörobilimsel araştırmalar, sosyal dışlanmanın beynimizde tıpkı fiziksel acı gibi işlendiğini ortaya koyar. Eisenberger ve Lieberman (2004) tarafından yapılan çalışmalarda, sosyal reddedilme sırasında anterior cingulate cor...